Het protocol

Het protocol is sinds de jaren negentig bezig aan een gestage opmars in de gezondheidszorg. Er zijn goede redenen om deze ontwikkeling toe te juichen, mits we oog houden voor de menselijke maat. Mijn favoriete protocollen staan in het zogenaamde "parenteraliaboek". Zelfs van de meest exotische antibiotica’s staat beschreven hoe het moet worden opgelost en toegediend. Buitengewoon prettig. Als verpleegkundigen dat gedeelte van het werk allemaal hetzelfde doen is dat wel zo veilig. Minder lyrisch ben ik over protocollen die de omgang met de patiënt standaardiseren, zoals een CVA- of een COPD-protocol. Begrijp me niet verkeerd, het is goed dat dergelijke standaarden er zijn. Ze verlichten het werk en bieden houvast in complexe situaties. Wanneer we dergelijke protocollen echter heilig verklaren worden we een gevaar voor de patiënt.  Een protocol is een standaard, gebaseerd op gemiddelden. Voor de meeste patienten voldoet het protocol, maar zeker niet voor iedereen. Laten we een CVA-protocol als voorbeeld nemen. Daarin staat, even kort door de bocht, dat mensen 24 uur aan de monitor dienen te liggen, met bepaalde medicijnen moeten starten, een slikproef moeten ondergaan en, wanneer deze negatief is, een maagsonde behoren te krijgen. Een prima protocol, voor de meeste CVA patienten. Maar er zijn ook mensen die een zeer lichte TIA hebben gehad, klachten vrij zijn en desondanks 24 uur aan de monitor liggen en starten met een trits medicijnen die niet vrij zijn van ernstige bijwerkingen. Pijnlijker vind ik de andere kant van de medaille: patienten die, vaak hoog bejaard, een dusdanig ernstige CVA hebben ondergaan dat zij feitelijk stervende zijn. Ook op deze patienten wordt met regelmaat het protocol losgelaten. Want protocol is protocol. Dat betekent een maagsonde, een infuus, fixatie en allerlei medicijnen, terwijl stervensbegeleiding geïndiceerd is. Sommige mensen maken zich druk over doorgeschoten bureaucratie aan de hand van het aantal formulieren dat moet worden ingevuld. Ik denk vooral aan dergelijke situaties: patienten die buiten de standaard vallen maar toch volgens de standaard worden behandeld. 350 cc retentie en knallende aandrang? Nee hoor, pas bij 500cc retentie krijgt u een katheter.  Ernstige pijn maar een uurtje terug nog morfine gehad? Pas over drie uur komt u weer in aanmerking. Wie afwijkt van het protocol neemt een risico, en zal zijn handelen moeten beargumenteren. Maar wie nooit afwijkt van het protocol, die is pas echt een gevaar voor de patient.