De wens van mevrouw Jansen

Mevrouw Jansen is opgenomen met ernstige benauwdheid bij longkanker. Ze is er slecht aan toe. De benauwdheid maakt haar onrustig waardoor ze telkens het zuurstofmasker probeert af te trekken. Ze tracht iets te zeggen. Ik versta het niet. Na een tijdje dringt haar gefluisterde boodschap tot me door: ‘Ik wil niet meer’.

Ik bel meteen de dokter maar een gesprek komt nauwelijks van de grond. Ze is te benauwd en te onrustig. Dan komt haar zoon binnen. ‘Verdomme’ zegt hij geëmotioneerd, ‘dit is dus precies wat mijn moeder wilde voorkomen.’ Mevrouw Jansen krijgt morfine tegen de benauwdheid.

‘Mijn moeder is al maanden met de huisarts in gesprek over euthanasie’, vertelt haar zoon als we even later in de artsenkamer zitten. ‘Ze heeft alles keurig op papier staan, maar die man bleef het maar uitstellen. Hij was er nog niet aan toe zei hij. Hij vond haar nog te goed. Ze was zo bang om ernstig benauwd te sterven. En dat gebeurt nu dus toch.’ Hij barst in huilen uit. 

De huisarts beaamt telefonisch het verhaal van de zoon, met dit verschil dat hij weldegelijk bezig is met de procedure. De wettelijk verplichte SCEN-arts zou mevrouw Jansen overmorgen bezoeken. Hij betreurt het zeer dat ze ernstig benauwd in het ziekenhuis is opgenomen.

De situatie van mevrouw Jansen staat niet op zichzelf. Het gebeurt vaker dat een euthanasiewens niet wordt ingewilligd door de dokter. Sommige artsen willen niet meewerken aan euthanasie, hoe helder de wens ook op papier staat. Dat mag. Euthanasie is geen recht. Mensen onderschatten soms wat voor impact het op artsen heeft iemand het leven te ontnemen.

Vaker gaat het zoals bij mevrouw Jansen. De arts is niet onwelwillend, maar kijkt de situatie door innerlijke twijfel of onervarenheid te lang aan. Een plotselinge verslechtering maakt dan dat mensen toch in een situatie terecht komen die ze juist wilden voorkomen.

Het is tegenwoordig mogelijk om, in samenspraak met naasten, op een waardige manier uit het leven te stappen zonder een arts te belasten. In het boek Uitweg, geschreven door Stella Braam en Boudewijn Chabot, worden de mogelijkheden daartoe helder uiteengezet. Als aanvulling op het boek is onlangs de film Sterven in eigen regie verschenen. Actrice Annemarie Prins vertelt daarin ondermeer hoe je aan de zogenaamde pil van Drion kunt komen.

Toch is sterven in eigen regie, net als euthanasie, alles behalve simpel te organiseren. Hulp bij zelfdoding is nog altijd strafbaar, waardoor de toch al lastige positie van naasten nog eens extra bemoeilijkt wordt. Maatschappelijke initiatieven om daar verandering in te brengen, zoals Uit Vrije Wil, zijn vooralsnog weinig succesvol.

Ik verwacht daarentegen dat mensen in de laatste levensfase de komende jaren meer regie zullen krijgen over hun eigen einde, maar voor mevrouw Jansen komt dat te laat. In goed overleg wordt ze in slaap gebracht, palliatieve sedatie zoals dat heet. Twee dagen later overlijdt ze in alle rust met haar zoon naast het bed. Best een mooie dood in mijn ogen, maar niet zoals ze het zichzelf gewenst had.